24-08-2015

Wijkgericht werken is sinds de decentralisatie van 1 januari 2015 een veelgehoorde term. Zorg moet dichter bij de burger georganiseerd worden. Het moet meer lokaal, het moet in de buurt en in de wijk geregeld worden. Er is ook een stevige aanleiding om het anders te gaan organiseren in de zorg, want de financiën zijn niet meer toereikend. De zorg kost teveel. En onze stelling: we worden er niet eens blij van. Is het dan ‘in de wijk’ gaan doen, de oplossing? Wat betekent dat eigenlijk? Wij stellen dat ‘wijkgericht werken’ niet over de wijk gaat, maar over onszelf. Over hoe wijzelf invloed kunnen uitoefenen in een systeem dat muurvast zit en vaak niet eens de ruimte geeft om op zo’n manier aan de slag te gaan dat het ondersteunend is aan de mens.

Hulp en ondersteuning is nabij!

Sinds de Tweede Wereldoorlog hebben we in Nederland een goed stelsel voor de sociale zekerheid opgebouwd. Wanneer er iets met je is, krijg je hulp en ondersteuning vanuit de overheid. Dat kan gaan over je inkomen. Want wanneer je inkomen wegvalt door ziekte of ontslag, is er een werkeloosheidsuitkering of de bijstand. Het kan ook gaan over zorg en welzijn: wanneer je hulp of zorg nodig hebt, omdat je ziek bent, of omdat je er sociaal gezien vastloopt, dan hebben we een heel stelsel van wetten en voorzieningen die kunnen bijspringen.

Om dit uit te kunnen voeren zijn er zorg- en hulporganisaties. Om de betalingen te regelen zijn er verzekeraars en gemeenten en is er ook nog een pot van de landelijke overheid. Er zijn veel mogelijkheden, maar er zijn ook veel regels. Wanneer je die regels kent, is hulp nabij. Niets mis mee, zou je zeggen.

Kosten gestegen

Nu zijn de kosten van de gezondheidszorg in de afgelopen decennia wel heel erg sterk gegroeid. In deze periode hebben we als samenleving ook continu groei van onze economie gehad. We hebben een tijd gekend van veiligheid en economische voorspoed. Onze inkomsten (ons Bruto Nationaal Product, zoals ze dat ook wel noemen) als land bleven stijgen. Met die stijgende inkomsten konden we de extra kosten van de gezondheidszorg wel dragen.

Meer behandelmogelijkheden

De kosten namen toe omdat we bijvoorbeeld steeds meer mogelijkheden hebben om te behandelen. Ziekten waar vroeger geen behandeling voor was, daar zijn nu wel medicijnen voor bijvoorbeeld. Met die toenemende mogelijkheden willen daar ook steeds meer mensen gebruik van maken (en weten we ook van geen ophouden) en zo nemen de kosten toe.

Bovendien leven we allemaal langer door deze extra mogelijkheden. Ziekten die vroeger dodelijk waren, zijn steeds meer chronisch (blijvend, maar op zichzelf niet dodelijk) geworden. Dat betekent nog eens extra meer mensen en meer kosten.

Meer mensen

De kosten zijn ook toegenomen omdat het aantal mensen toeneemt. De bevolking groeit.

Meer welvaart en hogere verwachtingen

De kosten voor de gezondheidszorg nemen ook toe doordat de welvaart is toegenomen. Er kan meer, maar we verwachten ook meer. Er komen nieuwe andere ziekten bij en we verwachten overal snel een oplossing voor.

Waar we eerst ‘in de familie’ dingen regelden als er ondersteuning nodig is, is het in de afgelopen jaren steeds meer bij de overheid belegd. Denk aan de ouderen die vroeger bij de kinderen inwoonden en later naar een verzorgingshuis gingen. Bovendien werken we meer, zijn we minder thuis en is het ook minder makkelijk geworden om de zorg zelf op ons te nemen.

Niet heel blij

Deze extra kosten wegen niet op tegen de voordelen die we met elkaar hebben van een goede gezondheidszorg, zo hoor ik je denken. We hebben één van de beste ‘gezondheidszorgen’ in de wereld, maar toch worden we er in de kern nog niet heel blij van. Is dat vreemd? Je zou verwachten dat we in onze handjes knijpen. Ten opzichte van andere landen zijn we ook bevoorrecht.

Maar als je iets verder kijkt, dan kan je zien wat er verder nog speelt.

We leven langer, maar we zijn ook langer ziek. We verwachten steeds meer perfectie, maar we krijgen nog steeds ‘het gewone leven’. Bovendien: als je ziek bent, hoor je er niet helemaal meer bij. Want we moeten allemaal perfect, gezond en heel erg gelukkig zijn.

Op de social media zie je dat terug: daar is iedereen blij en succesvol. Zou je denken. In het echte leven is dat anders, want daar is gewoon tegenslag, ziekte en eenzaamheid. Je zou bijna denken dat je de enige bent waar iets mee is, als je ziek bent. Of wanneer je niet zo goed mee kan komen. Niets is minder waar, maar het lijkt wel zo.

Anders kijken naar gezondheid

We moeten anders gaan kijken naar gezondheid. Is gezondheid dat je nooit iets hebt? Dat je helemaal gezond bent? Geen pijntje, geen schrammetje, geen gevoel van ellende? Of is het misschien veel meer dat we leren hoe we met ziekte en ongemakken om moeten gaan?

Machteld Huber doet hier al jaren onderzoek naar. Kijk hier meer eens naar:

Anders kijken naar mensen

Anders kijken naar gezondheid betekent ook anders kijken naar mensen. Wat drijft ons als mens nu echt? Het gaat er niet om dat je perfect gezond bent. Nee, we kunnen wel tegen een stootje. Maar we willen er wel bij horen. We willen erbij horen en we willen meedoen.

Dat is gewoon onderdeel van wie we zijn als mens. Lees maar eens wat Joke Land erover schrijft:

Erbij horen – Column Drs. Joke Land

De mentale gezondheid van mensen wordt voor een groot gedeelte bepaald door het antwoord op de vraag: Mag ik erbij horen? De mens is een sociaal wezen en ten diepste een groepswezen. In een groep kun je het best overleven. Daarom voelen we ons in een groep vaak veiliger dan helemaal alleen.

Ook in groepen zie je dit gedrag. Als je de enige bent met een specifieke mening en alle anderen hebben een andere mening, is de neiging om je mening toch iets bij te draaien erg groot. Waarom? Ben je van mening veranderd, welnee, maar… erbij horen is toch veiliger dan er niet bij horen.

Al van jongs af aan leren we dat erbij horen ook goed is, dat als je alleen bent, je ook gevaar loopt om bijvoorbeeld gepest te worden. Kinderen die gepest worden, voelen zich heel alleen en voelen zich ook gestraft door het feit dat ze er niet bij horen. Ze kiezen op den duur een levenshouding die uitstraalt: Ik hoor er niet bij.

Het is veiliger om die houding alvast te kiezen, dan steeds te moeten voelen dat je er toch niet bij hoort.

We leren ook dat alleen zijn, niet goed, zielig of afwijkend is. Dat versterkt het gevoel dat erbij horen een must is. Als je erbij hoort, ben je misschien ook wel meer waard. Tenzij je een bijzonder talent hebt en daardoor uitblinkt, hoor je weer bij een groep die uitblinkers heet en ben je niet meer alleen. In het algemeen kun je stellen dat in ons oerwezen een drang aanwezig is om erbij te horen, puur voor de overleving.

Wat kun je doen om er meer bij te horen? Een van de grotere dingen hierin is meer op de ander gaan lijken. Mensen houden van mensen die op elkaar lijken. Dus, als je er nog niet genoeg bij hoort, zorg er dan voor dat je niet te veel afwijkt, in gedrag, in kleding, in ideeën wellicht? Ga bij groepen waar je echt affiniteit mee voelt, die dezelfde interesses hebben en dezelfde dingen doen die jij wilt doen.

Ergens verborgen is er nog een andere kracht, namelijk excentriciteit. Als je genoeg excentriek bent en je gelooft in jezelf, dan kun je erbij horen door er juist niet bij te horen. Het betekent ook dat je bij jezelf moet horen, dat je jezelf leuk genoeg vindt, dat je van jezelf houdt.

Doet u dat?

Als we dit weten, dan is het logisch dat we het niet fijn vinden om ziek of afwijkend te zijn. Misschien is de aandacht even leuk, maar het liefst willen we zijn ‘net als de rest’. Net als de rest: gewoon een mens. Als mens kunnen we ziek zijn, maar we zijn nog steeds gewoon mens en we willen gewoon contact.

Anders kijken naar de gezondheidszorg als systeem

Precies daar zit nu de crux: we hebben een goed gezondheidszorgsysteem, maar wel een gezondheidszorgsysteem dat het systeem als uitgangspunt neemt en niet de mens. Het systeem is er niet voor de mens, maar de mens voor het systeem. Het zou andersom moeten zijn natuurlijk. Zo is het ook ooit bedoeld, maar door de loop van de tijd heen zijn we zo gericht geraakt op ziekte en het bestrijden ervan, dat we de mens uit het oog zijn verloren.

Als dokters behandelen we omdat de mogelijkheden er zijn en iedereen altijd beter wil worden. Toch? En als we oud zijn willen we toch naar een verzorgingshuis, omdat we daar goed lichamelijk verzorgd worden, toch?

Nee, dat is niet zo. We gaan wel naar het verzorgingshuis, maar we worden er in de kern niet blij van. We leggen ons erbij neer. We accepteren dat er niet meer kunnen wat we vroeger konden en we geven nu onze identiteit, onze regie, onze eigen wensen – wie we dus zelf als mens zijn – uit handen omwille van een goede verzorging.

Dat is iets anders dan er blij van worden. Willen we weer blij worden, dan moet er allereerst aandacht zijn voor wie wij zijn. Wij als mens. We moeten de regie kunnen vasthouden. Of we nu 16 jaar oud zijn of 86 jaar, want dat maakt helemaal niets uit. Pas daarna kijken we naar onze ziekten en afwijkingen. We willen er als mens bij horen.

Want het is niet meer te betalen

Dat is een hele andere manier van denken en werken dan de afgelopen tientallen jaren. We moeten weer opnieuw aandacht krijgen voor de mens in plaats van het systeem. Dat is best een flinke uitdaging, want systemen (regels, wetten, afspraken, manieren waarop we het altijd hebben gedaan) laten zich niet zo heel makkelijk veranderen.

Maar het moet wel anders, want het is niet meer te betalen. Ik ben weer terug bij waar we net begonnen: de zorg kost steeds meer. Ik zei al dat het nog te betalen was toen de economie nog volop groeide, maar inmiddels weten we beter. Sinds 2008 hebben we een bankencrisis en een financiële crisis en nog meer crises. We moeten het anders gaan doen met elkaar.

We moeten minder verspillen en beter nadenken over wat we met ons geld doen. Bovendien neemt de onveiligheid ook toe: denk aan de oorlogen die er zijn en het terrorisme. Niet al ons geld kan in de zorg gestoken worden. Dat hebben we misschien heel lang gedacht, maar we weten inmiddels dat dat niet meer kan. Daarom zijn er nu al bezuinigingen ingezet in de zorg. Sinds 2015 verandert de zorg. Dat is dus omdat we met minder middelen meer moeten doen, maar ook omdat we de zaken anders moeten doen. Misschien kunnen deze twee dingen wel heel mooi hand in hand gaan?

  1. We kunnen de noodzakelijke verandering in de zorg om financiële redenen gebruiken om er iets nog mooiers en beters van te maken.
  2. De financiële noodzaak geeft ook de druk óm te veranderen. Is de druk er niet, dan is een systeem zo hardnekkig dat de verandering er ook niet komt. Helaas is dat zo gebleken. Dan willen we wel, maar lukt het niet.

Yes! Een mooie kans!

Oké, het is een enorme klus, want we gaan het anders doen, maar we staan ook nog met één been in het ‘oude systeem’. Eigenlijk steken we op dit moment net onze teen in bad. We proeven voorzichtig aan de verandering. Veranderen is ook erg moeilijk. Iedereen vindt dat we moeten veranderen, maar dan moet vooral een ander het doen.

Verandering

Dat gaat dus niet meer.

Met elkaar gaan we de mens centraal stellen. Dat betekent dat iedereen verandert. De overheid heeft de verandering in gang gezet met ingang van dit jaar. De zorg moet meer bij mensen thuis georganiseerd worden. De gemeentes zijn verantwoordelijk geworden voor de zorg en minder mensen hebben recht op het ‘wonen in een zorginstelling met verblijf’. Dit betekent automatisch dat meer mensen langer thuis zijn, en dat er meer een beroep wordt gedaan op het eigen netwerk.

We moeten met elkaar weer meer voor elkaar gaan zorgen. Niet zo makkelijk, want we zijn dat voor een groot deel niet meer zo gewend. Er komen dan allemaal vragen op ons pad. Moeten we alles zelf doen? Is er dan nog wel werk voor de professionals in de zorg? Wat doet de mantelzorger en de vrijwilliger en wat doet degene die toch voor het zorg- en welzijnsvak is opgeleid?

Dat betekent nogal wat! Dat betekent inderdaad heel wat. Voor iedereen die bij die zorg betrokken is, of ooit betrokken zal worden. Tsja, dat zijn we dus allemaal: 16 miljoen Nederlanders maken vroeg of laat gebruik van zorg. Al ga je maar gewoon netjes naar de tandarts twee keer per jaar.

Wijkgericht werken schema

Dat betekent dat wij als Nederlanders, als burger (1), andere verwachtingen moeten krijgen. Het betekent dat de maatschappij (2) op een andere manier tegen de zorg en welzijn aankijkt.

Het betekent dat onze omgeving, onze familie, vrienden, kennissen, ons netwerk, onze wijk (3) zich moet aanpassen. Wij aan hen, zij aan ons. Het betekent dat zorgorganisaties (4) op een nieuwe manier moeten werken. En het betekent ook dat zorgprofessionals (5) op een nieuwe manier gaan werken. D

an is de cirkel weer rond want wij zijn – naast onze rol als zorgprofessional – natuurlijk ook nog steeds en voor alles burger. Dat wil zeggen: we zijn mens binnen een samenleving. Waar we bij willen horen!

Opleiding Wijkgericht werken

Eigenlijk moeten we al die vijf items allemaal tegelijk aanpassen. Pfoe. Als de één wil veranderen en de ander gaat niet mee, houd je elkaar weer tegen.

Dat zal in de praktijk moeilijk gaan en daarom beginnen we bij het begin: bij onszelf. Zodat je – onafhankelijk van wat anderen doen of waar je ook werkt – toch vanuit deze basishouding in het werk in de zorg kunt staan. Je kunt dan herkennen waar het over gaat en dat is al heel veel winst!

Dat is zeker niet vanzelfsprekend. We zitten vaak vast in de patronen en systemen die we gewend zijn. Zelf een beweging gaan maken en het anders gaan doen, is pittig.

Daarom is het zo bijzonder en mooi dat het Hoornbeeck College al in september start met een opleiding voor haar studenten van Verpleegkunde, Maatschappelijke Zorg en Pedagogisch werk om vanuit deze principes van Wijkgericht werken te gaan ervaren wat er gebeurt als je anders gaat denken. We nemen de nieuwste IT-oplossingen in een leer- en werkomgeving en we nemen het nieuwste kwaliteitsmodel in de zorg, het Improvement Model. Dat model maakt de opleiding van een hoogstaand en valide niveau. Leg je de opleiding met goed gevolg af, dan volgt er een persoonlijke certificering. Een niet eerder vertoonde aanpak.

Novire staat in de startblokken en we gaan je op de hoogte houden van de bevindingen!