12-10-2015

Nieuwe tijden vragen om een nieuwe manier van zorg organiseren. De veranderende wetgeving en de bezuinigingen dwingen ons om als zorgorganisaties anders te gaan handelen. We moeten meer doen met minder middelen. Maar hoe doen we dat? Veel organisaties kiezen voor het principe van zelfsturende teams. Komt het wel goed met deze teams? Nee, het komt niet goed met deze teams. Niet vanzelf in ieder geval.

Teamwork

Even een stapje terug

Waarom komt het niet vanzelf goed? Om hier een antwoord op te geven is het belangrijk om even een stapje terug te doen. Wat is het grotere plaatje?

We zijn een samenleving in verwarring op dit moment. Crisis stapelt zich op crisis en we hebben al lang niet meer door hoe het één verband houdt met het ander. Zelfs als iets geen crisis is, dan moeten we er wel een crisis van maken om in de media nog interessant genoeg te laten zijn. Het nieuws buitelt over elkaar en we kunnen het niet meer bijhouden. Alles is vluchtig en lijkt ook steeds vluchtiger te worden.

We moeten nieuwe manieren vinden met elkaar om vorm te geven aan het samenleven in deze wereld. Klimaat, milieu, onveiligheid, financiële crises maar vooral vluchtelingencrises maken nu steeds meer duidelijk dat er wat moet veranderen.

Crisis

Het is een complexe wereld waarin veel en snel verandert en waarvan we allemaal weten dat we het anders moeten doen, maar waarin we met elkaar ook nog erg zoeken naar wat dan andere manieren zijn.

Zo ook in de zorgorganisatie

In de zorg is dit niet anders. In de zorg verandert veel. We zoeken naar andere manieren om meer werk met minder mensen in een complexere omgeving uit te voeren. Het oude model van hiërarchie, ‘doen wat de baas zegt’, regels en procedures volgen werkt niet meer. Het is te traag, te log en staat te ver af van wat de klant wil en nodig heeft. Niet onze klant is leidend, maar ons systeem.

Klanten cartoon

Hoe kunnen we dit nu anders doen?

We zoeken naar een manier om te komen van een Organisatie 1.0 (hiërarchisch, systeemgericht) naar een Organisatie 2.0 waarin er veel meer betrokkenheid en interactie met alle stakeholders (dus ook de klanten!) is. Eigenlijk moeten we ook nog snel door naar een Organisatie 3.0 waarbij we ons realiseren dat in de huidige wereld, met de huidige technologie we zelf niet meer als organisaties kunnen bepalen, maar we veel meer in online verbinding moeten staan met elkaar. Dat we veel meer in netwerken en nieuwe structuren met elkaar samenwerken.

Organisatie 3.0

Wat moet je nu doen om dit te bereiken?

Nu wordt het interessant. Wil je een goede netwerkorganisatie zijn dan moet je in het netwerk meerwaarde hebben. Deze meerwaarde wordt zichtbaar in de identiteit van de organisatie. Waar sta je voor? Wat wil je bereiken? Voor wie? Beken kleur en zorg ervoor dat het klopt. Dat je aansluit bij de vraag van de klant, dat je meerwaarde biedt, dat je duidelijkheid schept naar alle netwerkpartners, dat je een duidelijke richting hebt.

Identiteit

Juist dat is in deze tijd zo moeilijk. Want we leven in een tijd waar veel chaos en wanorde is. We leven in een jaar waarin de effecten van de transitie van de zorg nog nauwelijks zichtbaar zijn geworden, waarin we volop zoekende zijn en waarin we geen stuur en geen richting hebben.

We weten eigenlijk wel dat de businessmodellen in de zorg niet meer kloppen. We hebben namelijk jaar na jaar de kaasschaaf over het primaire proces gehaald. We hebben de zorgmedewerkers naar huis gestuurd, om het bestaande businessmodel (zwaar, hiërarchisch, systeemgericht) te laten bestaan. We hebben dit net zo lang gedaan totdat ons product uitgehold is. Wat voegen we nog toe voor de klant?

Ons stuur en onze richting zijn gebaseerd geweest op deze oude modellen die niet meer van deze tijd blijken te zijn. In de kern weten we dus niet meer wie we zijn en wat we toevoegen voor de klant. We weten alleen nog welk product we altijd hebben geboden. Maar dat is aanbodgericht en niet klantgericht. Het is systeemgericht en niet mensgericht. Die omslag moeten we eerst maken: de klant weer zien en onze meerwaarde – in het netwerk! – opnieuw definiëren. Alleen wanneer we dat doen als organisatie kunnen we de nieuwe manier van werken omarmen. Alleen dan kunnen we klantgericht en mensgericht gaan werken. Pas dan zijn we klaar voor de toekomst.

Zelfsturend of stuurloos?

Maar wat gebeurt er nu? Overal schieten de zelfsturende teams als paddenstoelen uit de grond. Is de inzet van een dergelijk zelfsturend team een nieuwe maatregel in de wens het bestaande businessmodel te handhaven? Moet de managementlaag eruit, zodat er kosten bespaard worden? Of is het zelfsturende team nu een logisch gevolg van de groei van een organisatie van 1.0, naar 2.0, naar 3.0?

Alleen in dat laatste geval kan een zelfsturend team ook succesvol zijn. Alleen wanneer een organisatie haar klant, haar maatschappelijke missie en visie (identiteit) helder heeft, kan zij een duidelijk product formuleren dat van meerwaarde is. En alleen wanneer er zo’n duidelijk product is, kan dat door een zelfsturend team worden uitgedragen en aan de klant worden aangeboden, met alle ruimte en creativiteit die voor mensgerichte zorg nodig is.

Wanneer een organisatie zelf haar klantvraag, maatschappelijke missie én product niet duidelijk heeft, is zij stuurloos. Hoe kan een zelfsturend team vervolgens sturen? Het is geen zelfsturend team, maar een stuurloos team.

Stuurloos

De onduidelijkheid die er al was in een organisatie wordt dan alleen maar groter. De taak van de organisatie om duidelijkheid en richting te geven wordt overgeslagen en de verantwoordelijkheid wordt volledig bij een team neergelegd, dat dat dan überhaupt nooit waar kan maken.

Nieuwe vorm van duurzaam leiderschap

Zelfsturende teams zouden dus geen doel op zich moeten zijn, maar een logisch gevolg van de nieuwe vorm van leiderschap. Om dat te bereiken als organisatie moet je beginnen bij het begin.

  1. Weet wie je klant is (Voor wie doe je het?);
  2. Weet wat jouw missie is als organisatie (Wat wil je aan waarde toevoegen?);
  3. Zorg dat mensen centraal staan door een nieuwe vorm van leiderschap (Hoe kunnen we allemaal groeien? Hoe zorgen we goed voor elkaar en voor wat ons is toevertrouwd? Hoe creëren we een win-win-win-situatie?).

Dát is een nieuwe vorm van duurzaam leiderschap! Het leiderschap is dan gebaseerd op de klant en op de maatschappelijke bijdrage die verder reikt dan alleen de korte termijn-winst. Dáármee beïnvloed je de onderstroom en daarmee leg je de basis voor het kunnen toewerken naar Organisatie 3.0. Het vraagt een nieuwe mindset. Een nieuwe manier van kijken.

Domino

Het Improvement Model als hulpmiddel

Het Improvement Model van Novire helpt zo te kijken. Het is een gestructureerde manier om mensgericht te leren denken en werken en zo ook organisaties op te bouwen. Het Improvement Model biedt laagdrempelige en toegankelijke digitale opleidingen om deze manier van kijken eigen te maken. Uitstekend geschikt voor zorgteams die klaar willen zijn voor de toekomst.

Wil je nog wat meer lezen over dit onderwerp? Bekijk dan onze slides.

Toelichting Improvement Academy | (Zorg)organisaties: we werken samen from Evelien Verkade